اگر يک روز علامه طباطبايي«رحمة

اگر يک روز علامه طباطبايي«رحمةاللهعليه» ميفرمودند: هنوز حوزههاي علميه آمادگي طرح بحث معاد را آنطور که بايد و شايد ندارد ، با ظهور انقلاب اسلامي و رشد انديشههاي ديني بحمدالله در شرايط کنوني آنچنان انديشهها آمادگي پيدا کردهکه نهتنها در حوزههاي علميه بلکه در سطح جامعه مردم آمادگي طرح معاد را به صورتي عميق دارند به طوري که اگر يک روز جناب صدرالمتألهين«رحمةاللهعليه» با تدبّر در آيات معاد و طرح نظرات خود در مورد معادِ در غربت قرار گرفت، گويا او خوب ميدانست که آينده از آن اوست و تفکرات عميق او در مورد معاد جسماني در آيندة بشر، جايگاهي بس عظيم خواهد داشت و امام خميني«رحمةاللهعليه» در موقعي که مورد انتقاد بودند که چرا آنچنان از ملاصدرا«رحمةاللهعليه» تجليل ميکنند فرمودند: «ملاصدرا! وَ ما اَدْريکَ ملاصدرا! او مشکلاتي را که بوعلي به حل آن در بحث معاد موفق نشده بود حل کرد». و امروز همان روزي است که ذهنهاي تشنه براي تدبّر در معاد از ما سخناني دقيق و عميقتر ميطلبند. امروز ديگر عموماً بحثِ بود و نبود معاد در ميان نيست، بلکه بحث در چگونگي معاد مطرح است و اينکه با منظري بايد به معاد نگريست که منجر به بهترين اعمال و کاملترين سلوکها گردد. کتابي که در اختيار عزيزان قرار گرفته سعي دارد تا با مباني دقيق جناب صدرالمتألهين«رحمةاللهعليه» اين انديشمند بزرگ اسلامي و متدبّر در آيات معاد، معاد را تبيين نمايد که با دقت در آن؛ معارف دقيق و عميقي در مقابل عزيزان گشوده خواهد شد و در عمل ما را به اعمال و اخلاقياتي ميکشاند که عملاً بتوانيم در همين دنيا قيامتي زندگي کنيم و إنشاءالله حجابهاي بين خود و عالم برتر را قبل از ورود به آن عالم مرتفع نماييم. گروه فرهنگي الميزان مقدمه مؤلف باسمه تعالي 1- براي تدوين کتابي جهت تدريس موضوع معاد که آزاد از سطحينگري و همراه تدبّر لازم در آيات قرآنيِ معاد بوده باشد، متون مختلفي بررسي شد. از جمله اسفار ملاصدرا«رحمةاللهعليه» (جلد هشتم و نهم)، معادشناسي آيتالله حسيني تهراني«رحمةاللهعليه» و «معاد يا بازگشت به سوي خدا» آيتالله محمدشجاعي. اين عزيزان در آثار خود مطلب را چنان وسعت داده بودند و معارف بلند ديگري را ضميمة بحث نموده بودند که عملاً پيگيري موضوعِ خاصِ بحث معاد در آن کتابها ممکن نبود و لذا به کمک تجربة سيسالهاي که در تدريس موضوع معاد به دست آمده بود تنظيم اين کتاب را به کمک متون فوقالذکر انجام دادم. بيشترين استفاده از نظر بينش؛ از اسفار ملاصدرا«رحمةاللهعليه» جلد هشتم و نهم و از تقريرات امام خميني«رحمةاللهعليه» و از نظر شکل و چارچوبِ ارائه موضوع و نوع تجزيه و تحليل مطالب از آيتالله محمدشجاعي بوده است. به اميد اينکه در رابطه با معاد، يعني اساسيترين و جدّيترين بُعد زندگي، بصيرتي قابل استفاده به خوانندگان عزيز ارائه کرده باشيم. 2- موضوع معاد اگر درست طرح شود ميتواند به خوديخود يک نحوه سلوک باشد و انسان متدبِّر در موضوع معاد، در عين مطالعة آن موضوع عملاً در حالت سلوک اليالله قرار گيرد و حجابهاي ظلماني و نورانياش رفع و خَرق گردد و به اميد چنين نتيجهاي مباحث اين کتاب تنظيم شده است. اميد است شما خوانندة عزيز با چنين قصدي مطالب را دنبال بفرماييد تا إنشاءالله پس از رحلت از اين دنيا نسبت به آن دنيا غريبه نباشيد و بتوانيد خود را به جاهايي که در اين دنيا شناختهايد، به راحتي برسانيد. 3- نکتهاي که بايد تأکيد کنم و اميدوارم موجب بهرة فراواني براي خوانندگان باشد، نوع برخوردي است که بايد با مباحث معاد داشت. اگر اولاً؛ به قصد تدبّر در موضوع معاد، موضوع را دنبال بفرماييد، ثانياً؛ موضوع را به شکل مباحثه چند نفره در چند سال متوالي دنبال کنيد، إنشاءالله حالتي نصيب شما خواهد شد که گويا در اين چند سال در حال عبادتي نوراني و در بهشت بهسر ميبردهايد و پس از آن از وزش نسيم انوار آن عالم، بر جان و قلب خود همواره برخوردار خواهيد شد. 4- عرفاي بزرگ ميفرمايند: هيچچيز در اصلاح نفس به اندازة ياد مرگ کارساز و مؤثر نيست. و از طرفي ياد هر حقيقتي همانند شناخت آن داراي مراتب است و هرگز از شناخت سطحي ياد عميق و مؤثر بر نميخيزد و لذا تذکر به عمق معاد فقط مربوط به عارفان دقيق معاد است و اين است که هرچه عميقتر نسبت به حقيقت معاد معرفت پيدا کنيم، عميقتر به ياد آن خواهيم بود و در اصلاح نفس خود موفقتر خواهيم شد. حضرت عليuf075 توصيه ميکنند: «اَسْمِعُوا دَعْوَتَ الْمَوْتَ اَذانَکُمْ قَبْلَ اَنْ يدْعي بِکُم» بر گوشهاي خود دعوت و ياد مرگ را بشنوانيد، قبل از آنکه مرگ شما را فرا خواند. و مسلم معرفت صحيح نسبت به معاد موجب ميشود که قلب انسان تحت تأثير ياد مرگ قرار گيرد و إنشاءالله به درجة بالايي از کمالات انساني نايل شود، چنانچه قرآن عامل مخلَصشدن انبياء را خلوصشان نسبت به ياد قيامت معرفي ميکند و ميفرمايد: «إِنَّا أَخْلَصْنَاهُم بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ» ما آنها را خالص کرديم به جهت خلوص آنها نسبت به ياد قيامت. وقتي انسان به درستي متوجه قيامت شد پيش از آنکه خود را در اين دنيا احساس کند، خود را در ابديت احساس مينمايد و ديگر به جاي حالت زمانزدگي دنيا، يک حالت بقاء و آزادي از زمان و مکان به او روي ميآورد و در آن صورت زندگي معني خود را مييابد و افکار و حرکات انسان با حرکات و افکار انسانهاي دنيازده فرق ميکند و حکمت در او شروع ميشود، چون خود را در آنچه بايد باشد مييابد و نه در آنچه فعلاً هست، و اين است آن انساني که از روزمرّگيها نجات يافته و ميتواند به امکانات عالي خود نظر کند و پيش برود. إنشاءالله طاهرزاده معاد؛ بازگشت به جدّيترين زندگي بسماللهالرحمنالرحيم در مسير انسان به سوي خدا، انسان بايد از نظر روحي و جسمي متحول شود تا آمادگي ورود به عالم برتر را کسب کند. يکي از سرفصلهاي اين مسير «مرگ» است. حال اگر جهت انتخابي انسان در دنيا، حرکت به سوي خداوند باشد؛ با مرگ اين حرکت سرعت ميگيرد. اين جاست که مي توان گفت: آن دگر گفت: ار نبودي مرگ هيچ که نيرزيدي جهان پيچ پيچ خرمني بودي به دشت افراشته مهمل و ناکوفته بگذاشته چون براي کسي که به دنبال مقصد نهايي جان و روح است، مرگ وسيلة رفع موانع و نزديکشدن به مقصد اصلي است و با ورود به عالم برزخ شرايط ظهور اسماء الهي به نحوهاي نورانيتر از دنيا براي قلب انسان ظهور ميکند. پس از ايمان به خدا، حقيقيترين نكتهاي كه انسان بايد بدان دست يابد و معتقد شود، ايمان به معاد است تا در ابديت خود بدون ذخيره نباشد. منشأ اعتقاد به معاد همان توجه به روح مجرد انسان است كه با اندك تأملي انسان متوجه ميشود علاوه بر اين تن، يك «روح» يا «مني» دارد كه بدون بدن، داراي وجود مستقلي است و بقاء آن به بدن بستگي ندارد که البته در بحث اثبات تجرد روح به اين نکته پرداخته ميشود. پس از روشنشدن تجرد روح است که انسان به فكر فرو ميرود در آن حيات ابدي كه زندگي تمام نميشود، بلكه شكل آن تغيير ميكند، چگونه زيست كنم و ساز و برگ آن زندگي را چگونه فراهم آورم؟ در راستاي چنين سؤالاتي است كه مسئله معاد پيش ميآيد و خداوند بهكمك انبياءuf068 ما را در درست فهميدن معاد و درست زندگيكردن در دنيا براي آباداني قيامتِ خود ياري ميكند. برنامة پيامبرانuf068 باعث ميشود تا انساني را كه روزمرگيهاي زندگي از ياد معاد و حيات ابدي غافل ميكند، بيدار کند تا از اصليترين بُعد زندگي خود غافل نماند. دلايل وجود حساب و كتاب پس از مرگ در مورد دلايل وجود معاد به عنوان شرايطي که انسانها در آن شرايط با حاصل زندگي دنيايي خود و نتايج ارادهها و اعمال خود روبهرو ميشوند، دلايل متعددي هست که به طور مختصر و گذرا به بعضي از آنها ميپردازيم.